misc

Snelweg door de hel

Dit is een herpublicatie van een blog uit 2014

Herdenkingen volgen elkaar op dit jaar, het begin van de Eerste Wereldoorlog, D-Day en straks de val van de Berlijnse Muur. Intussen wordt in het zuiden van het land 70 jaar bevrijding herdacht. De grootste luchtlandingsoperatie uit de Tweede Wereldoorlog begon op 17 september 1944 en werd na ruim een week strijd gestaakt. Het plan was mislukt, de brug van Arnhem werd niet veroverd. Natuurlijk staat de slag om Arnhem centraal bij deze herdenkingen, maar de verbeten strijd om de corridor, de aanvoerlijn door Brabant was minstens zo belangrijk voor het slagen van operatie Market Garden.

Een molen en een kerk bepalen het beeld in Eerde, een onopvallend dorpje in de Meierij. Er is veel nieuwbouw als je er op let. Ook de molen is weer opgebouwd. Want het gebouw heeft zwaar geleden in de oorlog, net als de rest van het dorp. Het meest in het oog springend is het monument bij de molen. Het is een eerbetoon aan de Amerikanen die hier in 1944 landden in het kader van de operatie Market Garden en stierven. De molen was een goede uitkijkpost en wisselde meermalen van bezetter.

Duizenden parachutisten landden in het gebied tussen Eindhoven en Arnhem, tanks rukten op vanuit België en veranderden Brabant en Gelderland op slag in een alles verwoestende slagveld. Het is nauwelijks voor te stellen als je er rijdt. Het landelijke gebied tussen het Brabantse Sint-Oedenrode en Veghel ademt vooral rust. Toch was dit 70 jaar geleden oorlogsgebied.

Verhalen zijn er genoeg over de strijd om Eerde. Jongens uit Engeland of Amerika kwamen hier om te vechten en te sterven. Op het internet kun je de levensverhalen terugvinden van tankbestuurder Gilbert Astin of Jacob Wingard. Ze hadden nooit van Eerde gehoord. Toch staat de naam van het dorp op hun grafsteen. Astin stierf in zijn tank na een voltreffer van een Duitse tank en Wingard werd dodelijk getroffen in de molen toen hij op de uitkijk stond.

Waarom was deze molen zo belangrijk? Het antwoord ligt een paar kilometer verderop bij Hell’s Highway. Zo noemden de geallieerden de corridor, de smalle aanvoerroute tussen Eindhoven en Nijmegen waarlangs de grondtroepen van de geallieerden moest oprukken om de parachutisten bij de bruggen van Grave, Nijmegen en Arnhem te bereiken. De corridor was de snelweg naar Berlijn, dachten de geallieerden. “We’ll be home by christmas.”

Levenslijn
Deze corridor was de levenslijn van Market Garden. De smalle strook was niet meer dan een tweebaansweg, een gemakkelijk doelwit voor de Duitse troepen aan weerszijden van de weg. De parachutisten die de bruggen over de Rijn, Waal en Maas hielden waren lichtbewapend. Dus was het wachten op de tanks en ander geschut dat door de corridor werd aangevoerd. Dwars door dorpen als Sint-Oedenrode, Veghel, Mariaheide, Uden en Zeeland. Vanuit omliggende dorpen werd de lange smalle weg dagenlang aangevallen. Eerde was zo’n dorp. Het was om moedeloos van te worden. De Duitsers moesten koste wat kost verdreven worden uit Eerde. Het werd een strijd van leven op dood.

De hoofdweg langs de dorpen van de Meijerij en de Peel bestaat nog steeds. In de loop van de tijd is ze steeds meer in de verdrukking gekomen door nieuwe infrastructuur: De A50 van Oss naar Eindhoven, industrieterreinen, een nieuwe brug over de Zuid-Willemsvaart en stadsuitbreidingen hebben de oude weg tussen Eindhoven en Grave verdrongen of doorkruist. Hier en daar heet de oude provinciale weg simpelweg Corridor om ons te herinneren aan de strijd van toen.

Als je er rijdt is het moeilijk voor te stellen dat deze bijna vergeten weg met lange bomenrijen 70 jaar geleden een brandend en rokend lint van tanks en vrachtwagens was. De beelden kennen we van televisie en internet in landen als Syrië, Libië en Irak. Uitgebrande tanks en lijken in de berm, dat is ver van ons bed. Maar 70 jaar geleden was het heel dichtbij, hier in het Brabantse land. Mijn ouders waren jong en moesten schuilen, nu fietsen ze er op hun elektrische fietsen en genieten van de nazomer.

Ik sta bij de herbouwde molen van Eerde en probeer me in te denken hoe het zeventig jaar geleden moet zijn geweest, maar dat lukt niet echt goed. Re-enactmentgroepen doen hun best om te oorlog te laten herleven, YouTube staat vol met filmpjes en er zijn zelfs games over Hell’s Highway uitgebracht. Maar de echte spanning van toen ontbreekt. Ik probeer me in te denken hoe bepalend het gevecht om de molen was en mijn fantasie slaat op hol.

Wat zou er gebeurd zijn als … deze molen er niet had gestaan en dit dorp niet keer op keer heroverd moest worden op de Duitsers? Zou de hoofdmacht dan eerder kunnen doorstoten en op tijd in Arnhem zijn? Zou het oorspronkelijke plan dan wél geslaagd zijn en zou de oorlog wél met kerstmis afgelopen zijn? Zou Anne Frank de oorlog dan hebben overleefd en zou ze oud zijn geworden in de anonimiteit? Zou Berlijn veroverd zijn door de Amerikanen in plaats van de Russen en zou er dan geen Berlijnse muur zijn geweest? Het blijven vreemde, onwerkelijke gedachten aan de voet van een rustieke Brabantse molen in de nazomer van 2014.

oorspronkelijk gepubliceerd op 4 sept 2014

Spread the word